Prawo do naprawy – nowe obowiązki przedsiębiorców wobec konsumentów

Tło sprawy

W Polsce trwają prace nad wdrożeniem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799, czyli tzw. prawa do naprawy. Projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw z 12 czerwca 2026 r. (UC154) zakłada przede wszystkim zmianę ustawy o prawach konsumenta (UPK), a także ustawy o Inspekcji Handlowej, ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz Kodeksu wykroczeń (KW). Projekt przewiduje trzy główne grupy zmian: modyfikację zasad odpowiedzialności sprzedawcy za brak zgodności towaru z umową (reklamacje),  odrębne obowiązki związane z prawem do naprawy (w odniesieniu do towarów objętych unijnymi wymogami naprawialności) oraz instrumenty informacyjne i promujące naprawę.

Prawo do naprawy

„Prawo do naprawy” to zespół uprawnień konsumenta i obowiązków przedsiębiorców, które mają ułatwić naprawę wadliwych towarów zamiast ich przedwczesnej wymiany lub wyrzucenia. Nie jest to jednak powszechny obowiązek naprawy wszystkich produktów. Ma dotyczyć wyłącznie towarów objętych unijnymi wymogami naprawialności, wskazanych w prawie unijnym (załączniku II do dyrektywy), i tylko w zakresie wynikającym z tych wymogów. Obowiązek ten ma być przypisany kaskadowo: w pierwszej kolejności producentowi, a jeżeli ma on siedzibę poza UE – odpowiednio upoważnionemu przedstawicielowi, importerowi albo dystrybutorowi (w praktyce może być nim sprzedawca).

Założenia projektu

Główne zmiany przewidziane w projekcie to:

1. Naprawialność jako element zgodności towaru z umową (projektowany art. 43b ust. 2 UPK): Możliwość naprawy ma stać się jedną z obiektywnych cech zgodności towaru z umową – obok m.in. trwałości i bezpieczeństwa.
2. Przedłużenie odpowiedzialności o 12 miesięcy (projektowany art. 43c ust. 4 UPK): Jeżeli doprowadzenie towaru do zgodności z umową (w ramach reklamacji) nastąpi przez naprawę, okres odpowiedzialności przedsiębiorcy (sprzedawcy) zostanie jednokrotnie przedłużony o 12 miesięcy.
3. Nowe obowiązki informacyjne (projektowane art. 43d ust. 1a i art. 43t UPK): Przed doprowadzeniem towaru do zgodności z umową w ramach reklamacji przedsiębiorca ma poinformować konsumenta o wyborze między naprawą
   a wymianą oraz o 12-miesięcznym przedłużeniu odpowiedzialności w razie wyboru naprawy. Niezależnie od tego, producent będzie zobowiązany udostępniać informacje o naprawach w sposób bezpłatny, łatwo dostępny, jasny
   i zrozumiały oraz publikować orientacyjne ceny typowych napraw.
4. Propozycja towaru zamiennego i odnowionego w ramach reklamacji (projektowany art. 43d ust. 4a–4b UPK): Na czas naprawy w ramach doprowadzenia towaru do zgodności z umową (reklamacja) przedsiębiorca będzie mógł nieodpłatnie użyczyć konsumentowi towar zamienny, w tym towar odnowiony. W celu realizacji reklamacji za wyraźną zgodą konsumenta będzie można zaproponować wymianę na towar odnowiony.
5. Prawo do naprawy poza reżimem odpowiedzialności za niezgodność towaru z umową (projektowany art. 43s ust. 1 UPK): Obowiązek naprawy ma dotyczyć towarów objętych unijnymi wymogami naprawialności, jeżeli brak przydatności do użycia wystąpił lub ujawnił się w okresie wynikającym z tych wymogów i nie jest już objęty odpowiedzialnością przedsiębiorcy za brak zgodności towaru z umową.
6. Zakres obowiązku naprawy (projektowany art. 43s ust. 2–4 UPK): Naprawa ma być wykonana nieodpłatnie albo
   w rozsądnej cenie oraz w rozsądnym czasie. Odmowa będzie dopuszczalna zasadniczo tylko wtedy, gdy naprawa jest niemożliwa, przy czym producent (lub ewentualnie kolejny podmiot wykonujący obowiązki producenta) będzie musiał tę okoliczność wykazać. Nie będzie można odmówić naprawy tylko dlatego, że wcześniejszą naprawę wykonał kto inny.
7. Zakaz utrudniania naprawy (projektowany art. 43w UPK): Producent nie będzie mógł stosować postanowień umownych, rozwiązań technicznych ani oprogramowania utrudniających naprawę, chyba że przemawiają za tym uzasadnione i obiektywne przyczyny, w tym ochrona własności intelektualnej. Nie będzie też mógł utrudniać korzystania z części oryginalnych, używanych, kompatybilnych lub pochodzących z druku 3D, o ile spełniają właściwe wymogi.
8. Europejski formularz informacji o naprawie (projektowany art. 43x UPK): Korzystanie przez przedsiębiorcę z formularza będzie dobrowolne. Jeśli przedsiębiorca zdecyduje się z niego korzystać, to formularz będzie przekazywany na wniosek konsumenta, nieodpłatnie i na trwałym nośniku, przed zawarciem umowy o naprawę. Ma obejmować m.in. cenę lub sposób jej obliczenia/maksymalną cenę, czas naprawy, dostępność towaru zamiennego i usług dodatkowych. Warunki
   z formularza mają wiązać przedsiębiorcę przez co najmniej 30 dni.
9. Sankcje i egzekwowanie (projektowane art. 43y UPK i art. 139d KW): Za naruszenie wybranych obowiązków (projektowane art. 43s, 43t i 43w UPK) przewidziano administracyjne kary pieniężne od 500 zł do 20 000 zł, a przy ponownym naruszeniu od 1500 zł do 40 000 zł, nakładane przez Inspekcję Handlową. Projekt wprowadza też odpowiedzialność wykroczeniową za niektóre naruszenia.
   
   Autorami tekstu są r.pr. Mateusz Franke oraz adw. Marcin Swatek, kancelaria ftl.